Dla młodych pozytywistów wzorcową doktryną etyczną był utylitaryzm. Wartość człowieka stopniem jego społecznej przydatności. Usiłowaliśmy wcześniej pokazać, jak pokolenie Prusa i Orzeszkowej przełamywało ów utylitaryzm. Nowe nastawienia etyczne wiązały się między innymi z zainteresowaniem dla indywidualistycznych doktryn filozoficznych. Polscy pisarze nie akceptowali ich w całości. Wnioski skrajne, prowadzące do bezwzględnego egoizmu i zawłaszczania cudzej wolności, odrzucano, ale duch tych prac pozostał i wspomagał etyczne przewartościowania. Kim był Max Stirner, a właściwie Kaspar Schmidt? Niemieckim filozofem, nauczycielem z zawodu, berlińczykiem, któremu nieobca była tułaczka po prowincji. Uważał, że człowiek uwolniony spod kurateli Boga musi odrzucić także więzy społeczne. Jego ideałem jest człowiek wolny, niezależny, nie skrępowany żadnymi powinnościami - ani wobec państwa, ani wobec rodziny, ani wobec moralności. Stirner pisał też wiele o fikcyjności takich kategorii, jak: państwo, duch, moralność, prawo, prawda. Stworzono je po to, by ograniczać wolność człowieka indywidualnego. Hipostazą (a więc bytem fikcyjnym) jest także społeczeństwo. Tak naprawdę ludzie tworzą przypadkowe związki egoistów, próbując rozszerzyć własne pole wolności.